«محاسبه تعدیل ۱۴۰۵» و «محاسبه تعدیل صورت وضعیت» از جست‌وجوهای همیشگی دفترهای فنی است. دلیلش روشن است: تعدیل در تورم بخش بزرگی از دریافتی پیمانکار است و یک اشتباه کوچک در انتخاب شاخص، عدد را جابه‌جا می‌کند. در این مقاله، روش «دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها» را بند به بند مرور می‌کنیم و با شاخص‌های قطعی واقعی ۱۴۰۴ یک مثال کامل حل می‌کنیم [۱][۲][۳].
۱. اول ببینید پیمان مشمول تعدیل هست یا نه
شرایط عمومی پیمان، تعدیل را به شرایط خصوصی واگذار کرده است: «تعدیل نرخ پیمان طبق شرایط پیش‌بینی شده در شرایط خصوصی است» (ماده ۲۹، بند هـ) [۴]. پس قدم صفر، خواندن شرایط خصوصی پیمان خودتان است. اگر پیمان مشمول تعدیل باشد، بند «ب» ماده ۳۷ می‌گوید پیمانکار پس از تأیید هر صورت‌وضعیت موقت از سوی کارفرما، صورت‌وضعیت تعدیل آن را «براساس آخرین شاخص‌های اعلام شده» حساب می‌کند و مثل صورت‌وضعیت عادی برای مهندس مشاور می‌فرستد [۴].
۲. پنج قدم محاسبه
قدم ۱: شاخص مبنای پیمان
در مناقصه، شاخص مبنا «یک دوره سه‌ماهه قبل از دوره سه‌ماهه‌ای» است که «آخرین روز مهلت» تسلیم پیشنهاد قیمت در آن بوده است. در ترک مناقصه، یک سه‌ماهه قبل از سه‌ماهه‌ای که پیشنهاد نهایی کتبی تسلیم شده است (بند ۱-۸) [۱]. «دوره» هم یعنی هر یک از سه‌ماهه‌های منتهی به خرداد، شهریور، آذر یا اسفند (بند ۱-۱).
قدم ۲: دوره انجام کار
«تاریخ واقعی انجام کارها در کارگاه ملاک عمل است و سایر زمان‌ها مانند تاریخ تهیه صورت‌وضعیت و یا تاریخ ارسال آن ملاک عمل نمی‌باشد» (تبصره بند ۵-۱) [۱]. دستورالعمل توصیه می‌کند صورت‌وضعیت در آخر هر ماه شمسی، به تفکیک فصل تنظیم شود تا دوره‌ها قاطی نشوند.
قدم ۳: نوع شاخص
| مبلغ | شاخص | بند |
|---|---|---|
| کارکرد ردیف‌های فهرست بها | شاخص گروهی (فصلی) همان فصل | ۲-۱-۱ |
| تجهیز و برچیدن کارگاه | شاخص کلی | ۲-۱-۲ |
| مصالح پای‌کار | شاخص فصل‌های مربوط به همان مصالح؛ سیمان، شن و ماسه با فصل «بتن درجا» | ۲-۱-۳ و تبصره ۱ |
| ردیف‌های ستاره‌دار | مثل سایر ردیف‌های همان فصل | ۲-۱-۴ |
| کار جدید با قیمت تازه | شاخص فصل مربوط، پس از تبدیل قیمت به مبنای پیمان | ۲-۱-۵-۲ |
استفاده از شاخص رشته‌ای به‌جای فصلی فقط وقتی مجاز است که دستگاه اجرایی آن را در اسناد مناقصه و پیمان درج کرده باشد (تبصره ۲ بند ۲-۱-۳) [۱].
یک استثنای مهم: در بخشنامه شاخص‌های قطعی ۱۴۰۴ آمده است که برای تعدیل تجهیز و برچیدن کارگاه، «میانگین شاخص رشته‌ای فهرست بهای واحد پایه منضم به پیمان و فهرست بهای واحد پایه ابنیه» ملاک است (بند ۴ بخشنامه ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳) [۲]. «برداشت آکادمی»: برای تجهیز کارگاه، به‌جای «شاخص کلی» دستورالعمل ۱۳۸۲، حکم همین بخشنامه‌های سالانه را اجرا کنید.
قدم ۴: ضریب تعدیل و گرد کردن
ضریب تعدیل = ۰٫۹۵ × [(شاخص دوره انجام کار ÷ شاخص مبنای پیمان) − ۱] (بند ۱-۱۱) [۱]
ضریب «با سه رقم اعشار در محاسبات وارد می‌شود». ابتدا با چهار رقم اعشار حساب می‌شود. اگر رقم چهارم پنج یا بیشتر باشد، یک واحد به رقم سوم اضافه می‌شود، وگرنه حذف می‌شود (بند ۵-۳) [۱].
قدم ۵: مبلغ تعدیل
مبلغ تعدیل هر فصل، ضریب ضرب در «مبلغ کارکرد صورت‌وضعیت آن فصل» در همان سه‌ماهه است. مبلغ کارکرد یعنی تفاوت صورت‌وضعیت فعلی با قبلی، برای هر فصل (بند ۱-۱۶). مبلغ تعدیل صورت‌وضعیت، «حاصل‌جمع جبری» تعدیل فصل‌ها، مصالح پای‌کار و تجهیز کارگاه است (بند ۵-۱) [۱].
۳. مثال واقعی با شاخص‌های قطعی ۱۴۰۴
فرض کنید آخرین مهلت تسلیم پیشنهاد یک پیمان راه در سه‌ماهه اول ۱۴۰۴ بوده است. پس شاخص مبنا، شاخص سه‌ماهه منتهی به اسفند ۱۴۰۳ است. کار مورد نظر از فصل سوم فهرست بهای راه، راه‌آهن و باند فرودگاه (عملیات خاکی با ماشین) است و در سه‌ماهه سوم ۱۴۰۴ اجرا شده است. شاخص‌ها از پیوست ۳ بخشنامه ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳ هستند [۲]:
| دوره | شاخص قطعی فصل سوم (عملیات خاکی با ماشین) |
|---|---|
| اسفند ۱۴۰۳ (مبنا در این مثال) | ۱۳۵۳۷٫۵ |
| سه‌ماهه اول ۱۴۰۴ | ۱۶۶۳۱٫۰ |
| سه‌ماهه دوم ۱۴۰۴ | ۱۷۵۶۷٫۲ |
| سه‌ماهه سوم ۱۴۰۴ | ۱۸۵۳۶٫۳ |
| سه‌ماهه چهارم ۱۴۰۴ | ۲۰۱۸۸٫۸ |
محاسبه:
- نسبت شاخص‌ها: ۱۸۵۳۶٫۳ تقسیم بر ۱۳۵۳۷٫۵ می‌شود حدود ۱٫۳۶۹۳.
- منهای یک: حدود ۰٫۳۶۹۳. ضرب در ۰٫۹۵: ۰٫۳۵۰۷۹… . با چهار رقم اعشار می‌شود ۰٫۳۵۰۷، و اگر رقم چهارم را گرد کنید ۰٫۳۵۰۸.
- رقم چهارم در هر دو حالت (۷ یا ۸) از پنج بزرگ‌تر است، پس ضریب تعدیل = ۰٫۳۵۱.
- اگر مبلغ کارکرد این فصل در آن سه‌ماهه، به‌طور فرضی ۱۰ میلیارد ریال باشد، تعدیل این فصل ۳٫۵۱ میلیارد ریال است.
اگر همین کار در مدت اولیه پیمان تحویل موقت شود، در صورت‌وضعیت قطعی ۰٫۹۵ به یک تبدیل می‌شود. ضریب این دوره ۰٫۳۶۹ می‌شود و مابه‌التفاوت (برای همان کارکرد فرضی) ۱۸۰ میلیون ریال است (بند ۸) [۱]. فایل اکسل همراه همین مثال را با فرمول باز دارد.
📥 فایل اکسل نمونه محاسبه تعدیل: دانلود tadil-nemooneh-1404.xlsx
۴. شاخص موقت، تأخیر و قیر
- شاخص موقت: تا اعلام شاخص قطعی، تعدیل با آخرین شاخص ابلاغ‌شده (موقت یا قطعی) حساب و علی‌الحساب پرداخت می‌شود. بعد با شاخص قطعی اصلاح می‌شود (بند ۹-۲) [۱].
- تأخیر مجاز: کار با شاخص همان دوره انجام کار تعدیل می‌شود (بند ۴-۱).
- تأخیر غیرمجاز: با «متوسط شاخص‌های دوره‌های مربوط به مدت پیمان» تعدیل می‌شود، نه شاخص دوره واقعی (بند ۴-۲) [۱].
- دیرکرد پرداخت تعدیل: اگر تعدیل هر نیمه سال، بدون قصور پیمانکار، تا سه ماه پس از پایان آن نیمه با شاخص قطعی پرداخت نشود، طبق بند ۹ ماده ۳۰ شرایط عمومی پیمان عمل می‌شود (تبصره بند ب ماده ۳۷) [۴].
- قیر: از ۱۳۹۷/۰۱/۰۱ تغییر بهای قیر در شاخص کارهای آسفالتی فهرست‌های راه، راه‌آهن و باند فرودگاه و راهداری لحاظ نمی‌شود و تفاوت بهای قیر جداگانه اعمال می‌شود (بند ۳ بخشنامه ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳) [۲].
۵. چک‌لیست دفتر فنی پیش از ارسال صورت‌وضعیت تعدیل
- ☐ شرایط خصوصی پیمان، تعدیل را پذیرفته است (ماده ۲۹ بند هـ).
- ☐ سه‌ماهه آخرین مهلت تسلیم پیشنهاد مشخص و شاخص مبنا یک سه‌ماهه قبل از آن انتخاب شده است.
- ☐ کارکرد هر فصل بر اساس تاریخ واقعی اجرا به سه‌ماهه‌ها تفکیک شده است.
- ☐ برای هر فصل، شاخص فصلی همان فهرست بها و برای تجهیز کارگاه، شاخص مقرر در بخشنامه سالانه به کار رفته است.
- ☐ ضریب با چهار رقم حساب و به سه رقم گرد شده است.
- ☐ کارهای دوره تأخیر غیرمجاز جدا شده‌اند.
- ☐ تعدیل قیر از شاخص کار آسفالتی جدا شده است.
پرسش‌های پرتکرار
ضریب تعدیل منفی می‌شود؟
اگر شاخص دوره از شاخص مبنا کمتر باشد، نتیجه فرمول منفی است و دستورالعمل از «حاصل‌جمع جبری» حرف می‌زند (بند ۵-۱). «برداشت آکادمی»: در آن حالت تعدیل منفی از مبلغ کسر می‌شود.
شاخص قطعی ۱۴۰۵ کی می‌آید؟
شاخص‌های قطعی سه‌ماهه سوم و چهارم ۱۴۰۴ در ۱۴۰۵/۰۴/۰۲ ابلاغ شدند [۲]. تاریخ ابلاغ شاخص‌های ۱۴۰۵ را نمی‌دانیم. تا آن زمان، تعدیل با آخرین شاخص ابلاغ‌شده علی‌الحساب پرداخت می‌شود (بند ۹-۲).
تعدیل را چه کسی حساب می‌کند؟
پیمانکار، بر اساس صورت‌وضعیت‌های تأییدشده کارفرما. آن را مثل صورت‌وضعیت برای مهندس مشاور می‌فرستد (بند ۹-۱ دستورالعمل و ماده ۳۷ بند ب) [۱][۴].
ضریب ۰٫۹۵ در همه رشته‌ها همین است؟
نه. بخشنامه سالانه برای چند رشته نگهداری و بهره‌برداری (مثل نگهداری خطوط راه‌آهن و فضای سبز، فقط در پیمان‌های نگهداری یا بهره‌برداری) از ۱۴۰۰/۰۱/۰۱ ضریب ۱ را به‌جای ۰٫۹۵ گذاشته است (بند ۶ بخشنامه ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳) [۲].
تعدیل را روی پروژه واقعی تمرین کنید: دوره‌ها و کارگاه‌های دفتر فنی و پیمان آکادمی پنجره را در صفحه دوره‌ها ببینید: panjereacademy.ir/courses
منابع
- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان‌ها، بخشنامه شماره ۱۰۱/۱۷۳۰۷۳ مورخ ۱۳۸۲/۰۹/۱۵، بندهای ۱-۱، ۱-۸، ۱-۱۱، ۱-۱۶، ۲-۱، ۴، ۵-۱، ۵-۳، ۸ و ۹.
- سازمان برنامه و بودجه کشور، شاخص‌های قطعی تعدیل دوره‌های سه‌ماهه سوم و چهارم سال ۱۴۰۴، بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۱۵۵۲۳۳ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۰۲، متن بخشنامه (بندهای ۲ تا ۶) و پیوست ۳، صفحه ۱۷ (شاخص‌های فصلی رشته راه، راه‌آهن و باند فرودگاه).
- درگاه رسمی ضوابط نظام فنی و اجرایی: https://nezamfanni.ir و سامانه سما: https://sama.mporg.ir.
- شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱)، بخشنامه ۱۰۲/۱۰۸۸-۵۴/۸۴۲ مورخ ۱۳۷۸/۰۳/۰۳، ماده ۲۹ بند هـ و ماده ۳۷ بند ب و تبصره آن.
دیدگاهتان را بنویسید