سنگریزی (خاکریز سنگی) در راه‌های کوهستانی بخش بزرگی از حجم عملیات خاکی است. مصالح از برش‌های سنگی می‌آید، ارزان است و اگر درست کوبیده نشود، نشستش سال‌ها بعد در روسازی پیدا می‌شود. ضابطه ۸۰۰-۱۰۱ (مشخصات فنی عمومی راه، تاریخ متن ۱۴۰۴/۰۶/۰۱) چند قاعده این کار را نسبت به نشریه ۱۰۱ (۱۳۹۲) عوض کرده است. این مقاله آن‌ها را بند به بند و با متن خود ضابطه مرور می‌کند [۱][۲].
۱. چه سنگی مجاز است؟ (بند ۲-۸-۲-۲)
مصالح سنگریزی «نباید تجزیه‌پذیر بوده و به مرور زمان به مصالح ریزدانه تبدیل شوند». سنگ‌های گچی، گل‌سنگ‌ها (مارن)، شیست و شیل «برای سنگریزی مناسب نیستند». سنگریزی «فقط با تصویب مهندس مشاور» انجام می‌شود و مصالح باید از برش‌های سنگی تأمین شود. اگر پیمانکار پیش‌بینی نکند و مصالح قرضه لازم شود، «هزینه تأمین و تهیه مصالح قرضه به عهده پیمانکار» است [۱].
۲. جدول تفاوت‌ها: نشریه ۱۰۱ و ضابطه ۸۰۰-۱۰۱
| موضوع | نشریه ۱۰۱ (۱۳۹۲) | ضابطه ۸۰۰-۱۰۱ | بند |
|---|---|---|---|
| ضخامت لایه نکوبیده | بر اساس درصد حجمی قطعات بزرگ‌تر از ۱۵ سانتی‌متر: بیش از ۵۰٪، حداکثر برابر بزرگ‌ترین بعد؛ ۲۵ تا ۵۰٪، حداکثر ۶۰ سانتی‌متر؛ ۲۵٪ یا کمتر، حداکثر ۳۰ سانتی‌متر | بر اساس بزرگ‌ترین بعد سنگ: حداکثر دو برابر آن؛ ۳۰، ۶۰ و ۸۰ سانتی‌متر برای ۱۵، ۳۰ و ۴۰ سانتی‌متر؛ سقف ۸۰ سانتی‌متر | ۲-۸-۲-۲ |
| تراز پایان سنگریزی | یک متر یا بیشتر زیر بستر روسازی | ۶۰ سانتی‌متر یا بیشتر زیر بستر روسازی | ۲-۸-۲-۲ |
| معیار تراکم | EV2 یا ضریب تغییر شکل، آشتو T221 یا T222، حداقل ۱۵۰۰؛ روش دیگر مثل VSS با قید در مشخصات خصوصی | بارگذاری صفحه‌ای (متن: DIN 18314)، قطر صفحه حداقل چهار برابر بزرگ‌ترین سنگدانه، حداقل EV2 برابر ۱۵۰۰ و الزاما EV2/EV1≤2.2 | ۲-۹-۹ |
| تحویل لایه | حکمی ندارد | مهندس مشاور «پس از انجام هر لایه» آن را تحویل می‌گیرد | ۲-۹-۹ |
| تعداد و جای آزمایش | هر ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر طول، یک آزمایش «در هر لایه»، با صفحه یا VSS | هر ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر طول، یک آزمایش «در لایه نهایی»، با صفحه | ۲-۲۲-۳ |
واحد همه عددهای EV2 کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع است [۱][۲].
۳. EV2/EV1 چرا مهم است؟
در آزمایش بارگذاری صفحه‌ای، صفحه دو بار بارگذاری می‌شود. EV1 مدول تغییر شکل از بارگذاری اول است و EV2 از بارگذاری دوم. «برداشت آکادمی»: لایه‌ای که خوب کوبیده نشده، در بارگذاری اول زیاد نشست می‌کند و در بارگذاری دوم سفت‌تر رفتار می‌کند. در نتیجه EV2 بالا می‌رود ولی نسبت EV2/EV1 هم بزرگ می‌شود. شرط تازه یعنی EV2 بالا به‌تنهایی دلیل تراکم کافی نیست. نسبت هم باید حداکثر ۲٫۲ باشد.
۴. فقط سنگریزی نیست: سه جای دیگر با همین شرط
ضابطه ۸۰۰-۱۰۱ آزمایش بارگذاری صفحه‌ای را جای دیگری هم آورده است [۱]:
- خاکریز با مصالح خیلی درشت (بند ۲-۹-۵): اگر مانده روی الک ۱۹ میلی‌متر بیش از ۳۰ درصد باشد، آزمایش به روش DIN18134 لازم است. برای تراکم ۱۰۰ درصد: EV2>800؛ ۹۵ درصد: EV2>600؛ ۹۰ درصد: EV2>400؛ و در هر سه EV2/EV1<2.2.
- کنترل خاکریز معمولی (بند ۲-۲۲-۲، ج): در همان حالت بیش از ۳۰ درصد، هر ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر طول یک آزمایش بارگذاری.
- قشر ماکادام (بند ۱۳-۲-۲-۱-۹): حداقل EV2 برابر ۲۵۰۰ و رعایت EV2/EV1≤2.2 «الزامی است». در نشریه ۱۰۱ معیار ماکادام «ضریب ارتجاعی E» با آشتو T222 و صفحه ۳۰ سانتی‌متری، حداقل ۲۵۰۰ بود (بند ۱۳-۲-۲-۱۰) [۲]. تعداد آزمایش در ۸۰۰-۱۰۱: هر ۲۰۰۰ متر مربع سطح تمام‌شده، یک آزمایش (بند ۱۳-۲-۲-۱-۱۲، ب).
۵. چک‌لیست کارگاه سنگریزی
- ☐ تصویب کتبی مهندس مشاور برای سنگریزی و منبع سنگ (برش سنگی، نه سنگ گچی، مارن، شیست یا شیل).
- ☐ بزرگ‌ترین بعد سنگ اندازه‌گیری و ضخامت لایه نکوبیده بر اساس آن تعیین شده است (حداکثر ۸۰ سانتی‌متر).
- ☐ فضای بین قطعات «بلافاصله پس از پخش» با خاک ریزدانه پر می‌شود و فقط بعد از آن کوبیدن شروع می‌شود.
- ☐ تراز پایان سنگریزی دست‌کم ۶۰ سانتی‌متر زیر بستر روسازی است.
- ☐ روی پل، آبرو و پل طاقی، پیش از سنگریزی دست‌کم ۶۰ سانتی‌متر خاکریز معمولی کوبیده شده است (بند ۲-۱۰).
- ☐ صفحه بارگذاری با قطر دست‌کم چهار برابر بزرگ‌ترین سنگدانه در آزمایشگاه کارگاه موجود است.
- ☐ برای هر لایه، صورت‌جلسه تحویل با مهندس مشاور امضا شده است.
- ☐ در لایه نهایی، هر ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متر یک آزمایش؛ هم EV2≥1500 و هم EV2/EV1≤2.2 ثبت شده است.
پرسش‌های پرتکرار
استاندارد آزمایش DIN 18134 است یا DIN 18314؟
بند ۲-۹-۹ نوشته «DIN 18314»، ولی بندهای ۲-۹-۵، ۲-۲۲-۲ و ۲-۲۲-۳ و بند ماکادام همه «DIN18134» دارند. «برداشت آکادمی»: احتمالاً غلط تایپی است و آزمایش بارگذاری صفحه‌ای همان DIN 18134 است. تا اصلاحیه رسمی، در صورت‌جلسه‌ها شماره بند را بنویسید.
لایه‌های میانی را بدون آزمایش تحویل بگیریم؟
ضابطه برای هر لایه «تحویل» و برای لایه نهایی «آزمایش» می‌خواهد. معیار تحویل لایه‌های میانی را صریح نگفته است. «برداشت آکادمی»: ناظر می‌تواند روش تحویل (مثلاً کنترل ضخامت، پر شدن فضای خالی و تعداد عبور غلتک) را در مشخصات فنی خصوصی یا صورت‌جلسه شروع کار ثبت کند.
روش دیگری مثل VSS هنوز مجاز است؟
بله، به شرط اینکه «روش اجرای کار» مشروحاً در مشخصات فنی خصوصی قید شود (بند ۲-۹-۹). نام VSS دیگر در متن نیامده است [۱].
ارتفاع خاکریز کم است؛ سنگریزی ممکن است؟
اگر ارتفاع خاکریز حدود ۶۰ سانتی‌متر یا کمتر باشد، «نمی‌توان از سنگریزی استفاده کرد» و باید خاکریزی معمولی طبق بند ۲-۸-۲-۱ انجام شود [۱].
ضابطه ۸۰۰-۱۰۱ را روی کارگاه واقعی یاد بگیرید: دوره‌ها و کارگاه‌های راه و نظارت آکادمی پنجره را در صفحه دوره‌ها ببینید: panjereacademy.ir/courses
منابع
- سازمان برنامه و بودجه کشور، ضابطه شماره ۸۰۰-۱۰۱: مشخصات فنی عمومی راه (تجدیدنظر سوم)، متن مورخ ۱۴۰۴/۰۶/۰۱، فصل دوم: بندهای ۲-۸-۲-۲ (ص ۲۳ و ۲۴)، ۲-۹-۵ (ص ۲۶)، ۲-۹-۹ (ص ۲۸ و ۲۹)، ۲-۱۰، ۲-۲۲-۲ و ۲-۲۲-۳ (ص ۳۷ و ۳۸)؛ فصل سیزدهم: بندهای ۱۳-۲-۲-۱-۹ و ۱۳-۲-۲-۱-۱۲ (ص ۲۷۵ و ۲۷۶).
- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، نشریه ۱۰۱: مشخصات فنی عمومی راه (تجدیدنظر دوم)، ۱۳۹۲، بندهای ۲-۸-۲-۲ (ص ۲۳ و ۲۴)، ۲-۹-۹ (ص ۲۸)، ۲-۲۲-۳ (ص ۲۷) و ۱۳-۲-۲-۱۰.
- درگاه رسمی ضوابط نظام فنی و اجرایی: https://nezamfanni.ir.
دیدگاهتان را بنویسید